अध्ययन
संक्रमण
कोणत्याही ज्ञानाचा,
अनुभवाचा वा कौशलायाचा दुसरया विषयाचे
अध्ययन करताना अनुकूल वा प्रतिकूल परिणाम होतो किंवा कोणताच परिणाम होत नाही, याला
‘अध्ययन संक्रमण’ म्हणतात.
अध्ययन
संक्रमणाचे प्रकार
१.
धन संक्रमण :
एका परिस्थितीत केलेल्या अध्ययनाचा दुसरया
परिस्थितीत करावयाच्या अध्ययनावर अनुकूल परिणाम होत असेल किंवा एका विषयाच्या
अध्ययनाची दुसरया विषयाच्या अध्ययनास मदत होत असेल तर अशा संक्रमणास ‘धन संक्रमण ’
म्हणतात.
उदा. संस्कृतचा अभ्यास केला तर मराठीचा अधिक
परिणामकारक अभ्यास होतो.
२.
सायकल
चांगली चालविता येनारयाला स्कूटर चालविने लवकर शिकता येते.
३.
पियानो
वाजविता येनारयाला होर्मोनियम सहज शिकता येते.
२. ॠण संक्रमण
एका परिस्थितीत केलेल्या अध्ययनाचा दुसरया
परिस्थितीत करावायाच्या अध्ययनावर विपरीत
परिणाम होत असेल किंवा एका विषयाच्या अध्ययनाची दुसरया विषयाच्या अध्ययनास
अडथळा होत असेल तर अशा संक्रमणास ‘ऋण संक्रमण ’ म्हणतात.
उदा १. मराठी मातृभाषा असलेले मुलाना हिंदी
शिकताना अडचणी जाणवतात.
२. आपल्याला मातृभाषाच्या प्रभावामुळे
इंग्रजीसारखे उच्चार करता येत नाही.
३.भारतात रस्त्याच्या डावीकडून जावे असे
वाहतुकीचे नियम आहेत.
३. शून्य संक्रमण
एका परिस्थितीत केलेल्या अध्ययनाचा दुसरया
परिस्थितीत करावयाच्या अध्ययनावर विपरीत
परिणाम होत नाही किंवा मदत ही होत
नसेल तर अशा संक्रमणास ‘शून्य संक्रमण ’
म्हणतात.
उदा १. इतिहासाचे अध्ययन गणिताच्या अध्ययनास पोषक
तसेच बाधक संभवत नाही.
२. पोहणे शिकल्यावर टंकलेखन शिकणयास मदत होणे
किंवा अडथळा निर्माण होणे संभवत नाही.
४. द्विभागीय संक्रमण
ज्या वेळेस व्यक्ती उजव्या हाताने जे काम करते तेच काम डाव्या
हातानेही सफाईदारपणे करता येते तेव्हा त्याला द्विभागीय संक्रमण असे म्हणतात.
उदा. उजव्या हाताने भाकरी करता येणे तसेच डाव्या हातानेही येणे.
२. लेखन उजव्या व डाव्या
दोन्ही हाताने करता येणे.
अध्ययन संक्रमनाचे शैक्षणिक महत्व
१.
अध्ययन
संक्रमण जास्त प्रमाणात व्हावे म्हणून दोन विषयातील तंत्र, आशय व पद्धतीमधे असलेले
साम्य शिक्षकांनी विद्याथर्याच्या लक्षात आणून दिले पाहिजे.
२.
विविध
सुत्रांचा वा तत्वाचा नवीन परिस्थितीत कसा वापर करावा याबाबत शिक्षकांनी
विद्याथ्यांना मार्गदर्शन केले पाहिजे.
३.
अभ्यासक्रम
व पाठ्यपुस्तके दैनंदिन व भावी जीवनात उपयोगी पडेल अशी असावी.
४.
मराठी,
हिंदी, संस्कृत या भाषामधील साम्य लक्षात आणून द्यावे.
५.
भुमितीसारख्या
विषयात प्रमेय सोडविन्यावर भर द्यावा.
६.
विज्ञानामध्ये
निरिक्षण करून निष्कर्ष काढण्याची सवय लावावी म्हणजे त्याचा उपयोग त्याला
भुगोलासरख्या विषयात होइल.
७.
नैतिक
मुल्यांच्या आचारणामुळे आपले जीवन किती सुंदर बनते हे थोर पुरुषाच्या उदाहरणावरुन
मुलाchyaना सांगावे.
Transfer of training (learning)
We learn something in
specific condition, and our behavior gets changed. This change in behavior we
use in the same other conditions to learn or do some other things. Maths,
science learnt in the school are used in our practical life in different
situations .
Whatever we learn in particular condition
when the same knowledge, skills, emotions etc. in the same or such other
conditions helps us to learn same or new knowledge or skills is called transfer
of training.
Types of
transfer of training
1.
Positive Transfer of training
2.
Negative Transfer of training
3. Zero
Transfer of training
1.
Positive Transfer of training
Definition
When knowledge or skills learnt in a certain situation are
being used in the same h conditions is
called a positive Transfer of Training.
It is a positive,
constructive and useful to learn a new thing.The person who knows or studies
Sanskrit may learn Marathi, Hindi, Sindhi, Punjabi, Bangla, Malayalum
languages. All these languages have been developed from the Sanskrit language.
A person who drives the scooter may learn to drive car bit earlier as the
gears, breaks are same in the movements of technique.
2.
Negative Transfer of Training :-
Definition
“When the knowledge and
skills learnt in the previous conditions, hinder or disturb in the same new
conditions is called Negative Transfer of Training.”
The accents or pronunciations learnt in the
regional language has the negative effect in the learning and talking of English
so in this negative effect previous lerning does nothelp but disturbs
new learning so it is negative transfer of Training.
Zero
Transfer of Training
Definition
When once learnt knowledge or skill
no way becomes useful foe new learning of knowledge and skill it is called zero
transfer of training. For example a
player who has learnt to play foot ball and he begins to play volley ball
there’s no effect of his knowledge and skills in new learning skills of volley
ball there’s no effect of his previous learnt skills of playing foot ball to
new learning skills of volley ball (which is being played by hands only. A boy
who has learnt Mats’s, History, Geography cannot use his knowledge and skills
in new learning situations while learning skills of Dance or Music) so in such
conditions the Transfer of Training is zero.
Importance
of transfer of training and the educational application
1. Teacher should teach
with generalization (as directions shown on the map of geography and the
direction of class as East, West, South and North and other four)
Measure the distance by scale and in time of
and in relation to in the degree of longitude as sun travels is with an hour.
50 degrees for a day 24 hrs *15=360 degrees. So within 24 hours he completes
the round.
2. The syllabus should
be life-experience oriented.
3. Teacher’s view
should be without any prejudice, more objective and science –minded.
4. He should find many
more common example related to school subject, applied to common life (which of
the transport system is cheaper or faster and why (on sea? In the Air?)
5. Develop the insight
of the student by some wonderful examples.
The use of all school, college education is
for life, which really needs transfer of experiences. School investment of
years is for the 60-70 years of life. Knowledge in school becomes wisdom,
when one transfers it for his practical
purpose. So purposeful with attitudes and using the skills can become best
transfer of training for ever.
